Làng tranh Đông Hồ

Tết dương lịch năm nay trùng vào thứ 7 nên được nghỉ bù ngày 3/1. Thứ hai của tuần đầu tiên của năm đầu tiên của thập kỷ thứ 2 của thiên niên kỷ thứ 3 mà lại được nghỉ, hội thợ săn chẳng bỏ lỡ cơ hội, liền kéo nhau leo tót lên xe, tìm về làng tranh Đông Hồ.

Chẳng biết đường, cứ lần mò theo địa chỉ. Đến chỗ khó mò thì lại thực hiện chủ trương "Đường ở mồm". …

1

Dọc theo bờ đê Sông Đuống, một bên là đồng ruộng với một đám "cúc, cúc vàng… đồng cúc bát ngát vàng…", và bên kia là dải đất với những dãy tre ken dày, thi thoảng có cái cảnh bình dị mà thơ mộng kiểu này.

2

Đi mãi, quay đi vòng lại, cuối cùng rồi cũng tới Làng Song Hồ một thời từng sầm uất với dòng tranh dân gian nổi tiếng. Kéo nhau vào nhà nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả, trước tiên là xin phép tìm hiểu và tha hồ chụp ảnh.

Trước mặt tôi là tranh khắc gỗ. Thoạt nhìn giống như bản khắc để in tranh giấy, nhưng tranh gỗ là dương bản, trong khi bản khắc để in thì âm bản.

Phía xa, trên trường là hai bộ tranh thủy mặc vẽ theo các tích cổ: tứ bình (bên dưới) và Tống Trân, Cúc Hoa (bên trên).

3

Thấy bà chủ mang đồ nghề ra in tranh, cả hội lập tức sán lại.

4

In thủ công kiểu này, bao nhiêu màu là bấy nhiêu bản khắc và bấy nhiêu lần in. Đây là bản khắc cho màu đen- màu viền ngoài- nên nhìn rất giống bản vẽ hoàn chỉnh và rất dễ hình dung.

Bà chủ đang phết mực đen lên tấm pha màu bên cạnh. Ấn bản khắc gỗ lên đó rồi in lên giấy. Về mặt thao tác thì giống như các cô văn thư vẫn đóng dấu cồm cộp vào công văn cho ta ở cơ quan í mà.

5

Tất nhiên, để 4-5 màu khớp được với nhau thì không thể gõ cồm cộp như đóng dấu được rồi. Hi hi.

6

In xong thì xoa kỹ mặt sau để mực bắt đều vào giấy.

7

Và thế là xong. Đây là chú miu để làm trang bìa cuốn lịch treo năm Tân Mão. Lúc đầu, tôi cứ băn khoăn làm sao mà các màu khớp được với nhau không bị lệch. Hóa ra bí quyết là ở 2 chấm nhỏ xíu ở rìa trái bức tranh đó: Mỗi bản khắc đều có 2 cái "gai" tí xíu chồi ra ở đúng vị trí đó để người in lấy "cữ".

Giấy in tranh Đông Hồ là giấy điệp: Vỏ sò điệp được nghiền nát, trộn với hồ (bột gạo nếp quấy đặc thành bột) rồi dùng chổi lá thông quết lên mặt giấy dó. Vì chổi ghép bằng lá thông nên mặt giấy có những đường sọc chạy ngang và bột vỏ sò bám dày theo những đường sọc đó, bắt ánh sáng làm cho tờ giấy lấp lánh ánh xà cừ.

8

Riêng bức này không chỉ có giấy được phủ điệp, mà cả mẫu cũng được dát điệp lóng lánh. Hihi.

9

Bức "Đám cưới chuột" này quá nổi tiếng của tranh Đông Hồ và quá quen thuộc với người Việt Nam, hóa ra lại có nhiều điều hay mà ít người biết: Bức này vẽ đúng theo bản gốc, 2 con chuột dũng cảm dẫn đầu đoàn quân "cúng tế" Ông Mèo là 2 con anh hùng hảo hán của họ nhà chuột. Một con thì sứt đầu (nửa đầu phía trên trụi lông, trơ sọ trắng phớ); con kia thì mẻ tai, quên, cụt mất đuôi. Chắc các chiến tích đầy mình đó đã đủ rèn luyện bản lĩnh để 2 chàng dám đi đầu đoàn cảm tử, mang lễ vật tới dâng cái lão nhũng nhiễu và tàn ác. Có vậy thì ở đàn rước dâu phía dưới, Chàng được yên ổn và toàn vẹn đưa được Nàng về dinh.

10

Say sưa tác nghiệp.

11

Rồi mỗi người mua 1-2 cuốn lịch, và hớn hở chụp ảnh

12

Chủ nhà thích quá, lập tức đề nghị ghi lưu bút. Thế là tôi giở cuốn "sổ vàng" của gia đinh, ghi: "Cảm ơn gia đình anh Nguyễn Hữu Quả đã góp phần gìn giữ vốn văn hóa truyền thống dân tộc".

13

Đ/c chủ nhà phấn khởi tặng mỗi người một tấm thiếp in tranh Đông Hồ, lại tự tay viết lời đề tặng, bằng cả tiếng ta lẫn tiếng Tầu- theo yêu cầu của khách.

14

Ngay gần nhà anh Quả là Trung tâm giao lưu tranh Đông Hồ của nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế.

15

Trong dãy nhà sản xuất của trung tâm, các thợ đã nghỉ trưa, chỉ còn lại những sản phẩm đang dang dở.

16

Những bức mành để làm lịch treo tường.

Thấy đoàn khách lăm le máy ảnh trên tay, một đ/c thợ liền ngồi vào chỗ, biểu diễn cho khách chụp.

17

Trái với cách vẽ tay thông thường. Tranh Đông Hồ lại được in các màu bên trong trước, rồi mới in nét viền bên ngoài.

Giấy điệp không phải lúc nào cũng trắng, mà người ta có thể pha màu vào bột để làm giấy đủ màu. Và tất cả màu dùng cho tranh Đông Hồ đều được lấy từ hoa lá, đất đá ngoài vườn: đen (than xoan hay than lá tre), xanh (lá chàm), vàng (hoa hòe), đỏ (sỏi son, gỗ vang), v.v.

18

Bức tranh tả thực một góc hội làng với 2 trò chơi dân gian phổ biến. Tuy nhiên, ngày nay các lễ hội thường chỉ dựng lại trò chơi đu để

Trai đu gối hạc khom khom cật
Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng

Chứ cái trò bắt chạch trong chum kia chưa thấy có nơi nào phục dựng. Là bởi, tiếng là thi bắt chạch, nhưng nếu đôi trai gái mà mải khoắng tay trong chum nước, lơi lỏng cánh tay ôm nhau, nhất là chàng trai mà quên "khoắng" hai bầu ngực cô gái thì sẽ bị BGK nhắc nhở và bị khán giả la ó. Hic. Các cụ ta xưa phồn thực khủng khiếp. Phải chăng vì cái thời xa xưa ấy cần khuyến khích tăng dân số, chứ nếu mà dân số đã bùng nổ như thời nay rồi thì chắc tín ngưỡng phồn thực và các trò chơi kiểu này tuyệt chủng từ lúc chưa kịp ra đời.

19

Bức "Hứng dừa" này mới thật là hồn nhiên. Chẳng cần rổ hay mẹt, đã có sẵn… tà váy. Hi hi.

20

Mục đồng chăn trâu thổi sáo. Đúng là "Ai bảo chăn trâu là khổ!"

21

Tờ lịch này in bức "Đánh ghen". Ngày xưa chắc chưa có a xít, dao lam nên bà vợ lấy kéo may làm vũ khí.
——————

Rời trung tâm của nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế, cả hội tranh thủ ngó nghiêng trong làng.

22

Mọi người có biết đây là gì không? Chắc ai cũng sẽ bảo là đống bát đĩa đang phơi. Đúng vậy, bát đĩa. Chỉ có điều không phải đồ cho chúng ta, mà cho người âm. Làng Song Hồ bây giờ chỉ còn ít nhà làm tranh, phần nhiều đã chuyển sang làm đồ mã. Nhiều nhà phơi mũ Ông Công Ông Táo đầy sân đầy hè. Nhà khác thì ngựa nghẽo đủ cỡ đủ mầu… Sắp đến ngày Ông Táo lên trời rồi.

Thấy một nhà treo biển "Xe máy các loại", chúng tôi rẽ ngay vào.

23

Một xưởng lắp ráp và đóng gói xe máy đang trong giai đoạn cao điểm.

24

"Chụp nào! Chụp nào!". Xe máy SH 150 phân khối. Bảo đảm lướt gió chẳng kém Tôn Ngộ Không xài món cân đẩu vân của mình.

25

Mercedes đủ màu, tha hồ mà chọn.

26

Và cuối cùng, cả bọn hớn hở rời Làng tranh Đông Hồ với những túi tranh cho mình và đống phương tiện giao thông cồng kềnh cho người thân ở cõi âm. Và chiếc ô tô con 4 chỗ đầy lè cả cốp, lại chật ních cả trong lòng xe nữa.

Kéo nhau về đồng cúc vàng càn quét thêm một tua nữa rồi mới chịu hồi gia.

Advertisements

2 Comments

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s