Những bàn tay vuốt gốm

Bắt đầu từ: Di cư tránh bão
Bài liên quan: Gốm Bát Tràng

Như đã kể, hôm đến Hội An, được biết làng gốm Thanh Hà rất gần nên sau khi mò ra biển chụp bình minh không thành, tôi nhờ lễ tân khách sạn thuê giúp chiếc xe con đi chụp ảnh luôn. Chẳng hơi sức đâu ngồi nhà cho mốc người mà đợi mấy cô cậu ngủ ngày cày đêm làm gì.

Làng gốm nho nhỏ, hiền hòa và yên bình với những ngả đường đất quanh co. Vẫn còn những bụi tre ven bờ ao và lối mòn dẫn xuống chiếc cầu ao nho nhỏ, chẳng khác gì những cảnh quá đặc trưng của những làng quê nghèo. …

Vừa đi được một đoạn đã thấy ngay sự hiện diện của gốm.

1


Liền với mảnh sân này là một lán nhỏ ngay rìa đường làng.

2


Bàn xoay ở đây được vận hành bằng sức người, chứ không chạy bằng mô tơ như ở Bát Tràng. Người đứng trên cùng lúc thực hiện mấy nhiệm vụ: thay thế chiếc mô tơ để quay bàn xoay bằng chân; 2 tay thì nhào đất, xén và viên thành những miếng vừa đủ cho một sản phẩm; nhặt sản phẩm đã vuốt xong, xếp ra giá để phơi, đồng thời đặt miếng đất mới xuống bàn xoay cho một vòng quay mới.

Còn nghệ nhân ngồi dưới thì chỉ có mỗi một nhiệm vụ: vuốt gốm.

Hai thợ gốm này rất mến khách. Khi tôi xin phép: "Bà cho con vào xem và chụp ảnh nhé!" liền vui vẻ mời vào, lại còn nhiệt tình và kiên nhẫn trả lời đủ mọi câu hỏi linh tinh của tôi.

3


Bắt đầu một chu trình vuốt gốm…

4


Đầu tiên cứ phải vuốt thẳng lên đã. Khối hình trụ là khối cơ bản, khối xuất phát. Chỉnh độ tròn và độ cao luôn…

5


…rồi mới tạo dáng.

Ngoài đôi tay điêu luyện, người thợ gốm ở đây còn sử dụng một công cụ sản xuất rất đặc biệt- mảnh gỗ nhỏ. Mới hay, đã vào tay các nghệ nhân thì một mẩu gỗ hay mẩu đá cũng có thể thành công cụ hữu hiệu.

6


Tạo dáng dưới đế thì phải dùng ngón tay thôi. Vậy là xong một cái… ờ mà cái này gọi là gì nhỉ? Hình như gọi là niêu (trong Nam gọi là tộ).

7


Thanh Hà chỉ làm gốm chứ không có đồ sứ như Bát Tràng hoặc Chu Đậu. Mà lạ, tại sao vẫn gọi là "gốm Bát Tràng" và "gốm Chu Đậu", mà không phải "sứ Bát Tràng" và "sứ Chu Đậu" nhỉ???

8


Sản phẩm nung xong có màu gạch non, chả cần sơn phết cũng đã đủ đẹp. Lò gốm này làm những sản phẩm gia dụng bình dân và mấy đồ lưu niệm nho nhỏ như thế này.

Tôi đi tiếp vào sâu trong làng.

9


Lò gốm này có một sản phẩm là lạ. Vuốt xong thành hình chum thì thu miệng bình lại…

10


…đóng kín luôn. Cái nắp được tạo dáng rất đẹp. Băn khoăn không rõ kín mít thế này thì dùng vào việc gì. Hóa ra người ta sẽ rạch một khe nhỏ ở thân cái bình này, rồi cho tiền vào đó để dành…

11


…cũng giống con lợn này- vẫn gọi là lợn tiết kiệm. Mà cái anh chàng này hay lắm, bởi cái khe nhét tiền của anh ta ở đúng vào cái vị trí rất khó nói (Thế nên cậu chàng mới chổng mông lên thế kia chứ!)

12


May mắn cho tôi là hôm nay lại đúng ngày gốm vào lò (Thường thì phải hàng tháng mới đủ một mẻ đốt lò). Thế là có được cảnh này. Bạn có nhìn thấy một đ/c thợ đang lom khom trong lò không?

Ở đây vẫn đốt lò bằng củi. Một mẻ gốm, tính cả thời gian vào lò, đốt và ra lò mất khoảng 4 ngày. Đó là nung gốm, nhiệt độ khoảng 800- 900oC. Còn nung sứ thì phải 1100- 1200oC, chắc sẽ lâu hơn.

13


Các sản phẩm dân dụng đều bình dị, đơn giản. Riêng cái này có vẻ hoa lá cành một chút. Là nói về độ công phu so với những sản phẩm bình dân khác, chứ so với gốm Bát Tràng hay Chu Đậu thì cái này vẫn mộc mạc chân quê lắm.

Để động viên chủ nhà, tôi mua lọ hoa này, 20K VNĐ. Biết rằng nó chỉ đáng 7- 10K VNĐ, nhưng tôi cũng không mặc cả.

14


Sâu hơn vào trong làng, tôi gặp một quầy gốm. Rõ ràng đã là những sản phẩm công nghiệp rồi, không phải đồ thủ công nữa. May ra thì công đoạn đốt lò vẫn thủ công.

15


Đúng vậy, một xưởng gốm công nghiệp đây. Những sản phẩm đổ khuôn đều chằn chặn xếp đống trong gian phòng này.

16


Một cô thợ đang tỉ mẩn với công đoạn hậu đổ khuôn. Cô đang cho chú lợn này há miệng cười thật tươi,…

17


…trổ cửa cho ngọn tháp này. Không khẩn trương, đất khô mất thì hết cả trổ.

Ngoài sân là… show room với rất nhiều sản phẩm lưu niệm vui mắt:

18


Các thể loại mặt nạ.

19


Đây cũng có mặt nạ và các loại đèn treo tường… Có loại đèn 12 con giáp (hàng thứ 3 và rải rác những hình tương tự là đèn các con giáp- nhìn rõ các chữ "Tý", "Sửu" trên thân đèn đó), có loại đèn hình mặt người, nhìn cũng giống mặt nạ.

Nhiều lắm, mời xem thêm ở đây: Gốm Thanh Hà

20


Tôi mua cái đèn này, 90K VNĐ, cũng không đến nỗi đắt (Đây là đèn chứ không phải mặt nạ, không chỉ vì nó có bàn tay che mặt, mà còn vì nó có nhiều lỗ để ánh sáng hắt ra ngoài).

21


Chiếc đèn này được gắn lên đây đã bao lâu không rõ. Thâm niên chắc cũng đáng kính nể lắm rồi…

22


Đèn hình gióng trúc.

Sau một hồi mải mê chụp các thể loại đèn và mặt nạ, tôi đi tiếp…

23


Gặp mấy cô bé đang ngồi, vừa nặn đất vừa chuyện trò rất rôm rả.

Hỏi "Các cháu nặn gì thế?". Đáp: "Tò he đó cô".

Hóa ra mấy con thú tí xíu này cũng gọi là tò he. Vậy mà xưa nay, nghe tới tò he tôi nghĩ ngay đến những hình nặn bằng bột gạo- một nghề truyền thống ở Xuân Đỉnh, Hà Nội cơ đấy (Đây có vài ảnh tôi chụp hôm 10/10/2009, mấy nghệ nhân trình diễn nặn tò he ở bờ hồ Hoàn Kiếm: Tò he).

Thấy cô bé vừa nặn xong một con chim xòe đuôi như cái quạt, tôi hỏi:

– Đây là con công à?

– Không, đó là con gà- Cô bé đáp.

– Còn đây là con gấu?

– Không phải, con cọp đó, 12 con giáp mà cô!

Ờ ờ… 12 con giáp. Thế mà tôi cứ tưởng…

12 con giáp sẽ được bày vòng tròn trong chiếc đĩa ở phía góc phải của ảnh kia kìa.

Và đến đây thì cũng hết các "cơ sở sản xuất gốm", chỉ còn vài cửa hàng bày bán sản phẩm, nhưng cũng lưa thưa chứ không nhiều đồ lắm.

Tôi quay ra xe.

24


Một gánh quà quê bình dị. Tôi hỏi đồ gì, chị bán hàng nói là bánh đa. Tôi hỏi ăn thế nào, chị nói cắt làm tư rồi cứ vậy ăn với nước chấm và rau sống. Đoạn chị mời tôi nếm thử, nhưng tôi cảm ơn, chỉ xin chụp một kiểu ảnh thôi.

Vậy là chuyến đi Làng gốm Thanh Hà của tôi kết thúc với một nét riêng rất Quảng Nam.

Tiếp theo: Làng mộc Kim Bồng

————————

Đây là cảnh biểu diễn vuốt gốm tại Hội An

Và đây là slide show về Làng gốm Thanh Hà do anh Taivang thiết kế trên cơ sở tư liệu và ảnh từ bài viết này của VC. Mời các bạn cùng xem!

Advertisements

8 Comments

  1. Từ khi nghỉ hè em mới đi được một chuyến Hội An đó thôi. Vấn đề là các buổi sáng em đều tranh thủ đi chụp, nên tính ra bằng cả mấy chuyến trong năm. Vẫn còn "vốn", ít nhất là 1 bài nữa anh à.Chuyến đi Huế của anh thú vị thế!

  2. Ảnh dưới thì đúng là Quảng Nam, còn ảnh trên là Cầu Sông Hàn (Đà Nẵng). Lúc chưa tách tỉnh thì lấy ảnh 1 được, nhưng giờ mà đưa nó vào thì ĐN kiện chết đấy. Hì hì.Nhưng QN có Hội An http://my.opera.com/vanchi/blog/den-long, có Mỹ Sơn http://my.opera.com/vanchi/blog/show.dml/4271133. Ở những bài này, anh bấm vào các dòng chữ màu xanh, sẽ nối sang những bài liên quan, hoặc bấm vào ảnh, sẽ nối sang album để chọn ảnh.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s