Có một xứ sở Chămpa

Bắt đầu từ: Di cư tránh bão

Nói tới người Chăm, ta thường nghĩ ngay tới Thánh địa Mỹ Sơn. Nhưng ở Đà Nẵng cũng có một xứ sở nữa- Đó là Bảo tàng Điêu khắc Chăm (Đất nước Chămpa xưa kéo dài từ dãy núi Hoành Sơn đến Bình Thuận mà. Nước Việt trước chỉ đến Hà Tĩnh là hết rồi. Hic hic).

Sau các buổi sáng đi chụp các làng nghề, còn sáng cuối cùng của chuyến đi (18/7), tôi phân vân chưa tìm được địa chỉ để tiêu hết khoảng thời gian chờ cái hợp tác xã nhộn nhạo của mình thức dậy. Cậu bé lái xe điện (loại xe nội bộ chạy trong khuôn viên khách sạn) vui chuyện: "Chị vào Đà Nẵng chụp bảo tàng Chăm đi!". …

Nhẩm tính, nếu thuê xe hoặc gọi taxi như mấy hôm đi chụp làng nghề vừa rồi, thì sẽ mất khoảng 700K VNĐ riêng cho chuyện đi và về. Hic. Nhưng cậu lái xe đã nhanh nhảu: "Nếu chị muốn thì em đưa chị đi bằng xe máy". Ờ, nghe cũng có lý. Khoảng cách 30km đâu có gì ghê gớm.

Vậy là sáng 18/7, tôi nai nịt gọn gàng, theo cậu bé lái xe, làm… ta ba lô ở Đà Nẵng.

1. Thế giới điêu khắc Chăm

Bảo tàng Điêu khắc Chăm, nên đương nhiên phần chính ở đây là các sản phẩm điêu khắc, chủ yếu là tượng và phù điêu.

Vừa vào gian chính đã thấy những linga bày rải rác.
Tín ngưỡng phồn thực từng phổ biến ở hầu khắp các dân tộc, bộ tộc sống bằng nghề nông. Khi sự sống phụ thuộc nghiệt ngã vào thiên nhiên thì cái mong ước về sự sinh sôi nảy nở đàn đống của cây cỏ chim thú là một khát khao thường trực và mãnh liệt. Vậy nên người ta cầu mong sự sinh sôi, thờ phụng sự sinh sôi.
Cái tín ngưỡng sơ khai này thờ 2 đối tượng:
– Sinh thực khí (cơ quan sinh dục), gồm linga (sinh thực khí nam) và yoni (sinh thực khí nữ)
– Hành vi giao phối.

1

Linga của người Chăm còn là biểu tượng của thần Shiva. Nó có nhiều loại, được thể hiện đa dạng. Linga trên đây là loại 3 tầng, hoành tráng. Nghe nói ở Việt Nam hiện nay những linga càng vĩ đại, càng cổ, càng được săn lùng và buôn lậu với giá rất cao, có khi tới vài chục triệu!!! Vì các quý ông đại gia rất muốn có một linga hoành tráng như cái thứ đồ cổ mà họ sẵn sàng bỏ tiền ra để sở hữu.

Có vẻ như người Chăm xưa không thờ hành vi giao phối. Ở người Việt, trong lễ hội Đền Hùng trước đây có tục này, gọi là múa "tùng dí", cứ theo nhịp trống "tùng" lại "dí" cho linga và yoni chạm vào nhau. Hoặc tục giã cối đón dâu ở một số dân tộc cũng là biểu hiện của tín ngưỡng này. Rồi những tranh vẽ, tượng khắc hình đôi nam nữ đang giao phối…

2

Trong bảo tàng này không có tượng hay phù điêu nào thể hiện hành vi giao phối, nhưng có linga đặt trên bệ thờ là một yoni đá, và cả bộ được đặt nghiêm cẩn trên đài thờ chạm đắp rất kỳ công.

3

Linga này chỉ có 2 tầng, đặt trên bệ thờ có những bầu vú san sát. Nhiều tượng khác, tuy không thuộc tín ngưỡng phồn thực nhưng cũng được đặt trên những bệ thờ được bao bọc bởi chuỗi bầu vú như thế này.

4

Bức phù điêu sư tử này được thể hiện hết sức sinh động và hồn nhiên. Nhìn nó, tôi bỗng nhớ bài thơ "chống tham nhũng" của cụ Cao Bá Quát:
Khen ai khéo khéo đắp đôi voi
Ðủ cả đầu đuôi, đủ cả vòi
Chỉ có cái kia sao chẳng thấy
Hay là thầy Lý bớt đi rồi ?

Mới hay, các nghệ nhân Chăm xưa thật liêm khiết, không hề bớt xén tí nào. Ha ha. Một cái nhìn thế giới thật hồn hậu và trong trẻo!

5

Nữ thần này tôi chẳng nhớ tên, có tới 4 tay.

6

Bức này được chú thích là "Vũ nhạc triều đình", bên trên là một nữ thần có tới 10 tay.

7

Thần Brahma được hình dung là có 4 đầu để bao quát hết 4 phương. Thần có 4 tay mà sao ở đây chỉ thấy 2? Hic!

8

Một cây cột nhà bằng đá.

9

Kỳ lân.

10

Voi.

11

Một vị thần ngồi trên đài thờ đậm chất âm tính.

12

Và một số tượng khác.
Còn nhiều lắm, mời mọi người xem thêm ở đây: Bảo tàng Điêu khắc Chăm (Đà Nẵng)

13

Một đài thờ hết sức hoành tráng.
Nhưng tôi thích nhất bức tranh dưới này…

14

Đúng là tranh 3D xịn nha! Quá tuyệt vời và quá sống động!

Sau đây, xin thông báo một tin sốt dẻo: Bảo tàng Điêu khắc Chăm vừa phục dựng một số phù điêu và tượng cổ bị hư hại. Nhân đây, bảo tàng lần đầu công bố để xin ý kiến bạn đọc:

15

Xin bạn hãy cho biết ý kiến:
Các phiên bản điêu khắc phục dựng của chúng tôi được bạn đánh giá là:
– Không đến nỗi tệ
– Hơi tệ tệ
– Rất chi là tệ
– Quá tệ.

16

Phiên bản nào được đánh giá là "Không đến nỗi tệ" hoặc chỉ "Hơi tệ tệ" thì sẽ được trưng bày như tượng.

17

Còn phiên bản nào được đánh giá là "Rất chi là tệ" hoặc "Quá tệ" thì sẽ được đắp nổi vào nền đất, treo lên tường làm phù điêu. Hí hí…

18

———————————————

2. Nhạc cụ và trang phục Chăm

Không rõ người Chăm xưa có bao nhiêu loại nhạc cụ, nhưng ở đây chỉ có vài ba thứ thôi.

19

Đây là trống Ginăng được khoét bằng gỗ lim. Hai mặt bưng bằng 2 loại da khác nhau là dau trâu và da nai. Tôi cố căng mắt nhìn, cũng chẳng biết bên nào là trâu bên nào là nai. Hic. Trống này chơi từng cặp nên ở đây bày một đôi.

20

Chiếc trống này chắc chắn ai cũng đã từng nghe tên, nhưng chưa chắc đã mấy người biết nó là nó, hì hì. Vâng, đó là một chiếc Baranưng chính hiệu (Tiếng trống Baranưng- Trần Tiến)

21

Chiếc tù và sừng trâu và một chiếc trống con- tên gì chẳng rõ.

22

Chẳng biết gọi cái này là cồng hay chiêng nữa. Theo đồng bào ta thì mỗi dân tộc gọi một kiểu: Có nơi gọi chung cả loại có núm và không núm là "chinh". Còn có nơi gọi loại có núm là cồng, không núm là chiêng. Mà nơi khác thì lại gọi ngược 180o. Hic. Các nhà khoa học thì vẫn đang tranh luận để phân định cái nào là cồng, cái nào là chiêng. Tóm lại là chả biết đằng nào mà lần. Nhiều người "né" thì gọi ghép là "cồng chiêng" trúng vào loại nào thì trúng. Hic.

23

Còn đây là trang phục của đàn ông Chăm….

24

… của phụ nữ Chăm.

25

Thiếu nữ trong trang phục ngày lễ.

26

Và cô dâu chú rể trong trang phục cưới.

Còn một số loại nữa, nhưng sự khác biệt không nhiều lắm, mà lại bày trong tủ kính, loá quá nên tôi không chụp nữa.

———————————————

3. Và cuối cùng, chẳng liên quan gì đến người Chăm

Cái lúc tôi đang phơi nắng rong ruổi trên đường vào Đà Nẵng, thì bỗng chuông điện thoại reo. Hóa ra anh Haminh:
– VC đang ở Đà Nẵng à?
– Dạ không, anh. Em ở Hội An. Mà sao anh biết?
– À, đang đọc blog đây.

Chả là trước lúc đi, tôi post bài đầu tiên về chuyến tránh bão này (Di cư tránh bão). Thật không ngờ, chỉ trong ít phút nó đã thành chiếc vệ tinh định vị tôi rồi. Đúng là thế giới nối mạng toàn cầu.

– Lúc nào thì qua Đà Nẵng?
– Tối nay em về, sẽ qua Đà Nẵng ra sân bay.
– Thế à? Không còn lúc nào à?

Đến nước ấy, chẳng lẽ vẫn không chịu khai, để tới lúc post đầy ảnh Đà Nẵng lên, "cháy" blog mới "lòi ra" mình "mặt chuột" thì còn ra thể thống gì nữa.

– Em đang trên đường về Đà Nẵng đây.

Thế là hai anh em hẹn nhau đến trưa, khi tôi chụp ảnh xong, sẽ cùng đi ăn trưa.

Vậy nên sau khi chụp chán chê ở Bảo tàng Chăm, rồi loay hoay mãi với 2 cây cầu (Cầu Sông Hàn và Cầu Thuận Phước), nắng đủ nảy đom đóm mắt, tôi cất máy, cùng cậu bé lái xe ghé vào một quán cafe và gọi cho anh Haminh.

Ba anh em đi ăn trưa.

27

Chẳng ngờ một chuyến ngẫu hứng không hề báo trước với ai (đến tôi cũng còn chẳng biết trước là mình sẽ quyết định đi) mà vẫn gặp được bạn blog để mà bia bọt vui vẻ, với những câu chuyện cả trong và ngoài blog. Lúc chia tay, anh còn tiễn chúng tôi tới 5-7km để chỉ cho cậu bé lái xe đi theo một đường mới gần hơn.

Cảm ơn anh Haminh nha! Một buổi trưa rất vui. Và cũng may là hôm đó em không cầm lái đó nha! Hi hi…

Tiếp theo: Gốm Thanh Hà

Advertisements

10 Comments

  1. hoalantim_trongdem_87 writes:Cô Chi ơi! Cháu tên Lan Anh. hiện đang là sinh viên kiến trúc Hà Nội. Cháu vô tình vào blog này của cô thấy có ảnh về bảo tàng nghệ thuật Chăm ở đà nẵng, cháu thấy may mắn quá vì cháu đang làm đề tài bảo vệ tốt nghiệp chuyên ngành thiết kế đồ họa về bảo tàng chămpa ở đà nẵng. Cô ơi lúc nào cô rảnh cho cháu nick yahoo để cháu được hỏi cô một vài điều được không ạ? cháu cảm ơn cô nhiều lắm.

  2. Thật vui là bài viết của cô hữu ích cho cháu. Cô không bao giờ chat vì không có thời gian, nên cháu cứ liên lạc qua blog vậy nhé!Chúc cháu thành công với đồ án tốt nghiệp của mình.

  3. Anonymous writes:Mình lang thang tìm ảnh Chămpa thì bị rơi vào blog này . Cảm ơn VC vì mình cũng đang chuẩn bị đi bảo tàng Cham chụp thêm số ảnh . Nghe nói VC đi chụp hình làng nghề nên mới làm quen đây, đang chờ câu chuyện về làng gốm Thanh hà của bạn. Mình đang làm Đất nung cách Thanh hà 3km đường tắt. Nếu có điều kiện Vân Chi ghé 2 nhà mình chơi , dưới đất và trên mạng,ghé nhà trên mạng sẽ tìm ra nhà dưới đất. địa chỉ mình http://www.datnungcuaha.com nhé .

  4. Chào anh Hạ! Thật vui vì anh vô tình "bị" rơi vào blog này của VC.Hè vừa rồi thăm Bảo tàng Chăm một cách không chủ định nhưng hóa ra lại là một chuyến đi bổ ích đối với tôi. Dịp đó ở Hội An tôi tranh thủ đi được làng gốm Thanh Hà và làng mộc Kim Bồng, hiểu thêm nhiều điều về các làng nghề Hội An.Tôi mải chơi, thích lang thang các nơi, nhất là các làng nghề như vậy, nên cứ có thời gian là lại vác máy đi.Đã ghé trang web của anh. Rất đẹp và ấn tượng. Chúc anh thành với công việc sản xuất- kinh doanh của mình!

  5. Hai Yen writes:Chị Chi ah,em xin mao muôi được phát biểu vài lời. trong bài viết của chị, ở phần điêu khắc Champa có mấy tượng nữ thần mà chị cứ kêu là 2 tay, 4 tay…10 tay ah. Theo như e nghiên cứu thì đó không fai là 2 hay 4 tay đâu mà tất cả các tượng đó đều chỉ chung 1 vị thần. Đó là vị thân hủy diệt Shiva đang múa. các nhà điêu khắc Champa đã thể hiện điệu múa của thần Shiva thành những bức tượng khác nhau như vậy đó.Thanks a lot!

  6. Cảm ơn em! Không có gì phải "mạo muội" đâu. Em cứ chia sẻ, sẽ rất hữu ích cho chị và những người không có điều kiện nghiên cứu kỹ như em. Rảnh lại ghé chị chơi nhé!(Mấy hôm rồi Opera bị lỗi, nay mới vào blog và hồi âm cho em được)

  7. hchinh writes:Một comment ngẫu hứng nhân tình cờ ghé qua:Các phiên bản điêu khắc phục dựng của bạn không xếp được vào đến loại liên quan đến tệ bởi vì không có tý đường nét nào thon thả, cong đẹp, tròn trĩnh, gợi tình như của tượng Chăm pa…Tôi thô thiển gợi ý nhé: trang phục của bạn quá không hợp, cần cởi bỏ!(@ymail.com)

  8. Hihi, vậy là quá tệ còn gì nữa.Tiếp thu góp ý, lần sau sẽ cố làm đúng như nguyên bản. 😀 Nhưng chắc là sẽ không theo những nguyên bản này nữa.

Leave a Reply to vanchi Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s